Rodzina zastępcza i opieka prawna

Rodzina zastępcza – szansa na stabilność i miłość dla dzieci w trudnych sytuacjach

Rodzina zastępcza to jedna z najważniejszych form opieki nad dziećmi, które z różnych przyczyn nie mogą wychowywać się w swojej rodzinie biologicznej. Pełnienie funkcji rodziny zastępczej to ogromna odpowiedzialność, ale również szansa na stworzenie dziecku bezpiecznego i pełnego wsparcia środowiska.

Czym jest rodzina zastępcza?

Rodzina zastępcza to forma pieczy zastępczej, w której opiekunowie zastępczy zapewniają dziecku opiekę, wychowanie oraz możliwość prawidłowego rozwoju. W odróżnieniu od adopcji, dziecko w rodzinie zastępczej pozostaje pod opieką prawną rodziców biologicznych lub sądu rodzinnego. Rodzina zastępcza jest to instytucja wprowadzona do polskiego porządku prawnego ustawą z dnia 9 czerwca 2011 o wspieraniu rodziny i systemie pieczy zastępczej. Pieczą zastępczą w formie rodzinnej obejmowane są dzieci, które z jakichkolwiek powodów nie mają zapewnionej opieki przez rodziców. Dziecko trafia do rodziny zastępczej za uzyskaniem zgody rodziny, w której ma się znajdować i po uzyskaniu orzeczenia sądu rodzinnego o konieczności umieszczenia dziecka w takiej rodzinie. Dziecko będące pod opieką rodziny zastępczej może w niej przebywać do osiągnięcia pełnoletniości lub maksymalnie do 25 roku życia jeżeli zachodzą ku temu odpowiednie przesłanki. W jednej rodzinie może jednorazowo przebywać troje dzieci lub osób które osiągnęły pełnoletniość będąc pod opieką tej rodziny. Wyjątek stanowi tu rodzeństwo które, jeżeli rodzina zastępcza wyrazi na to zgodę, może wspólnie przebywać w jednej rodzinie. Każdej rodzinie zastępczej przysługuje świadczenie na koszt utrzymania każdego dziecka znajdującego się w tej rodzinie. Kwota świadczenia zależna jest od tego, czy rodzina zastępcza jest rodziną spokrewnioną czy też zawodową. Ponadto, do świadczenia na koszt utrzymania dziecka w razie jego niepełnosprawności bądź innych dodatkowych kosztów przysługują dodatki pieniężne pozwalające na zapewnienie odpowiednich warunków życia dziecku które ich wymaga. Dziecko przebywające w rodzinie zastępczej ma szansę powrotu do swojej rodziny biologicznej w przypadku kiedy pod nadzorem odpowiednich instytucji rodzina ta będzie w stanie wykazać, że jest już zdolna do tego aby w pełni zaopiekować się dziećmi, które wcześniej zostały umieszczone w rodzinie zastępczej.

Rodzaje rodzin zastępczych

W polskim systemie prawnym wyróżnia się kilka typów rodzin zastępczych:

Spokrewniona – najczęściej są to dziadkowie lub inne osoby z bliskiej rodziny.
Niespokrewniona – opiekunowie nie mają więzów rodzinnych z dzieckiem.
Zawodowa – opiekunowie otrzymują wynagrodzenie i mogą opiekować się większą liczbą dzieci.

Jakie warunki trzeba spełnić, aby zostać rodziną zastępczą?

Osoby chcące stworzyć rodzinę zastępczą muszą spełnić określone warunki, m.in.:

posiadać odpowiednie warunki mieszkaniowe i materialne,
przejść szkolenie organizowane przez ośrodki pomocy społecznej,
wykazać się stabilnością emocjonalną i gotowością do współpracy z instytucjami wspierającymi pieczę zastępczą.

Opieka prawna – czym jest?

Opieka prawna jest instytucją opisaną w ustawie z dnia 25 lutego 1964 roku Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Sąd opiekuńczy ma obowiązek ustanowić opiekę nad dzieckiem jeżeli żadnemu z rodziców nie przysługuje władza rodzicielska bądź są oni nieznani. Opiekunem powinna być osoba wyznaczona przez ojca lub matkę, którzy mieli jeszcze w tym czasie możliwość sprawowania opieki nad dziećmi. Jeżeli nie ma takiej osoby, opiekunem powinna zostać osoba spokrewniona z małoletnim. W przepisach istnieje zastrzeżenie iż w przypadku rodzeństwa opieka nad nim powinna być w miarę możliwości sprawowana przez tę samą osobę. Osoba wyznaczona na opiekun prawnego składa przysięgę przed sądem rodzinnym, zobowiązując się do prawidłowego jej sprawowania.

Opiekun na swoje własne żądanie może wystąpić o ustanowienie stosownego wynagrodzenia jednorazowego lub okresowego za sprawowanie opieki po jej ustaniu. Opiekun prawny może zostać zobowiązany przez sąd do składania okresowych sprawozdań z czynności podejmowanych w ramach zarządu.

Różnice pomiędzy opieką prawną dziecka a rodziną zastępczą

Istnieje wiele podobieństw pomiędzy opisywanymi powyżej instytucjami. Istotniejsze jest jednak zwrócenie uwagi na różnice jakie między nimi dostrzegamy. Najważniejszą z nich są prawa rodzicielskie rodziców biologicznych dziecka do opieki nad nim. W przypadku rodziny zastępczej prawa te są ograniczone, czyli każda ważniejsza decyzja dotycząca dziecka taka jak wybór szkoły czy wyjazd za granicę musi być zatwierdzona przez rodzica i poparta jego zgodą na to. W przypadku ustanowienia opieki jest nieco inaczej. Rodzice biologiczni są najczęściej pozbawieni zupełnie praw do opieki nad dziećmi bądź są nieznani. W tym przypadku to on jest osobą decyzyjną jeżeli chodzi o życie i dobro dziecka. Drugą rozbieżnością jest kwestia finansowania utrzymania dzieci. W przypadku rodziny zastępczej otrzymuje ona stałe comiesięczne kwoty przeznaczone na dzieci będące pod jej opieką, a dodatkowo istnieje możliwość otrzymywania świadczeń jeżeli któreś z dzieci będące pod opieką rodziny zastępczej wymaga większych nakładów finansowych. W przypadku opieki takie świadczenia są bardzo ograniczone. Jeżeli opiekun prawny sam nie wystąpi o ustanowienie dla niego wynagrodzenia może liczyć jedynie na zasiłek rodzinny bądź pieniądze pochodzące z programu 500+. Patrząc jednak na środki jakie otrzymuje rodzina zastępcza możemy śmiało stwierdzić, że jest ich nieporównywalnie mniej. Opiekun nie otrzymuje żadnych funduszy na rzecz dzieci, nad którymi sprawuje opiekę.

Podsumowanie

Proces zakładania rodziny zastępczej bywa skomplikowany. Adwokat pomoże w przygotowaniu i złożeniu niezbędnych dokumentów oraz reprezentacji przed sądem rodzinnym.

Opieka nad dzieckiem w ramach rodziny zastępczej to misja, która może diametralnie zmienić życie zarówno dziecka, jak i opiekunów. Warto jednak skorzystać z profesjonalnej pomocy prawnej, aby cały proces przebiegł sprawnie i zgodnie z prawem.

Rodziny zastępcze odgrywają niezwykle ważną rolę w życiu dzieci, które znalazły się w trudnej sytuacji. Warto jednak pamiętać, że opieka zastępcza wymaga znajomości przepisów prawa i często współpracy z sądem oraz innymi instytucjami. W takich przypadkach profesjonalne wsparcie prawnika może być nieocenione.

Jeśli masz pytania dotyczące funkcjonowania rodziny zastępczej lub potrzebujesz pomocy prawnej – skontaktuj się z nami. Chętnie pomożemy!